Органоминералды тыңайтқыштардың қызанақтың саңырауқұлақ ауруларын азайтуға әсері. Жылыжай жағдайында өсіргенде.

Мәтін: Т. В. Васильева, биол. ғыл. канд., доцент, «Н. В. Верещагин атындағы Вологда мемлекеттік сүт шаруашылығы академиясы» ФГБОУ ВО

Жылыжай жағдайында өсіргенде қызанақ ашық топырақпен салыстырғанда қауіпке кем ұшырамайды. Жасанды микроклимат және табиғи реттеуші факторлардың болмауы өсімдіктердің түрлі аурулармен залалдануына әкеледі, сондықтан тиімді бақылау және қорғау шараларын іздеу өзекті болып қала береді.

Белгілі болғандай, қорғалған топырақ жағдайлары қолданылатын өсімдік қорғау құралдарына ерекше талаптар қояды, олардың басты талабы - биологиялық тәсілдермен үйлесімділік. Бұл бағытта аграрийлерге аурулармен тиімді күресуге органо-минералды препараттар көмектеседі.

Бай құрам

«Н. В. Верещагин атындағы Вологда мемлекеттік сүт шаруашылығы академиясы» ФГБОУ ВО аумағында 2018-2019 жылдары мамандар гумин қышқылдары негізіндегі отандық органо-минералды тыңайтқыштардың қызанақтың саңырауқұлақ ауруларын азайтуға әсерін зерттеді. Тәжірибе жүргізілген кезде дақылда жапырақтардың қоңыр дақтылығы, жапырақтар мен жемістердің фитофторозы тіркелген. Олардың таралу дәрежесін азайту және өсімдіктердің өсуі мен дамуын жеделдету үшін «Гумат калия» және «Фульвогумат» препараттарымен сұйық түрде екі реттен үстеп қоректендіру жүргізілді. Жұмыстар вегетация кезеңінде, өсімдіктердің биіктігі 20 см-ге жеткенде және гүлдеу фазасы басталмаған кезде жүргізілді. Бірінші тыңайтқыштың құрамында қызанаққа қажетті элементтердің кең ауқымы бар: органикалық заттар - 40%, азот - 3,5%, калий - 2,5%, мыс - 0,05%, марганец - 0,1%, мырыш - 0,12%, молибден - 0,01%, кобальт - 0,01%, бор - 0,1%, темір - 0,12%. Екінші препараттың құрамы да кем бай емес: оған калийдің массалық үлесі кемінде 9% гумин заттарының тұздары немесе гумин қышқылы, органикалық компоненттер - 58-64%, сондай-ақ макро- және микроэлементтер, соның ішінде темір - 0,2%, мыс, марганец, мырыш, кобальт - 0,12%, бор - 0,15%, молибден - 0,015% кіреді.

Барлық зерттеулер ғылыми мекеменің поликарбонат жылыжайлары орнатылған тәжірибе учаскесінде жүргізілді. Олардың ұзындығы 6 м, ені - 2 м, биіктігі - 1,9 м болды. Оларда ауа температурасы 23-25ºС деңгейінде тұрақты ұсталды. Көшет мамырдың екінші онкүндігінде отырғызылды, қызанақтар шахмат тәртібімен орналастырылды, бұл ретте қатарлар арасы 55 см, өсімдіктер арасы - 40 см болды. Бүйір өркендерді жұлу 7 күн сайын жүргізілді. Топырақ шымды-әлсіз күлгін, орташа саздақ, құрамындағы қарашірік 2,6%, жылжымалы фосфор - топырақтың кг-на 125 мг, алмаспалы калий - 100 мг, тұзды сығындының pH-ы 5,2 бірлікке жетті. Пейве-Ринькис әдісі бойынша топырақтағы бордың жылжымалы түрлерінің концентрациясы 0,23 мг/кг болды, бұл төмен қамтамасыз етілу еді, мыс пен мырыш - 2,3 мг/кг-нан, яғни орташа деңгейде болды.

Ауруларды тежеу

Зерттеу барысында анықталғандай: барлық аурулар бойынша жиынтық залалдану мына буданда ең жоғары болды:

Аламина F1 - 14,8%, бұл Асвон F1 және Вольверин F1 қызанақтарымен салыстырғанда 2,9-3,3 есе жоғары болды. Бұл ретте жапырақтардың қоңыр дақтылықпен және фитофторозбен залалдануы екінші буданда, ал жемістердің фитофторозбен залалдануы Асвон F1 үлгісінде ең аз болды.

Тәжірибелердің екі жылында орта есеппен «Гумат калия» тыңайтқышын қолданғанда барлық қызанақтардың қоңыр дақтылықпен зақымдануы 1,4 есе, ал екінші препаратты енгізгенде будандар бойынша тиісінше 1,1, 1,1 және 1,2 есе азайды. Бұл құралдар жапырақтардың фитофторозбен залалдану дәрежесіне оң әсер етті. Мәселен, бұл аурудың таралуы «Гумат калия» пайдаланғанда 1,3 есе, ал «Фульвогумат» препараты есебінен 1,2 есе азайды. Алайда тыңайтқыштар жемістердің фитофторозбен ауруына әсер ете алмады - көрсеткіштер бақылаудағыдай болып қалды. Дегенмен тәжірибе барысында дақылдың өнімділігін арттыруға қол жеткізілді. Бұл көрсеткіш шілдеден қыркүйекке дейінгі кезеңде, яғни бір айналым ішінде есепке алынды, ал қазанда жылыжайлар өсімдіктерден тазартылды. Зерттеу жылдарында орта есеппен «Фульвогумат» пайдаланғанда өсім Асвон F1 буданы үшін 0,8 кг/шаршы м, Вольверин F1 - 1,3 кг/шаршы м, Аламина F1 - 0,9 кг/шаршы м, ал «Гумат калиямен» бүріккенде тиісінше 1,6, 1,5 және 1,5 кг/шаршы м болды. Жалпы алғанда екінші препарат әр будан үшін бақылаумен салыстырғанда қызанақ өнімділігін тиісінше 1,2, 1,19 және 1,23 есе арттыруға ықпал етті.

Осылайша, «Н. В. Верещагин атындағы Вологда мемлекеттік сүт шаруашылығы академиясы» ФГБОУ ВО мамандары жүргізген зерттеулер қорғалған топырақ жағдайында қызанақты органо-минералды тыңайтқыштармен үстеп қоректендіру олардың жапырақтарының қоңыр дақтылықпен және фитофторозбен зақымдануын азайтудың тиімді әдісі екенін көрсетті. Оның үстіне препараттар өсімдіктерге екі есе көп гүл шоғырын байлауға мүмкіндік берді, бұл өнімділіктің артуына әсер етті. Мұндай тәсілді зерттелген тыңайтқыштардың қауіпсіздігіне байланысты ірі өнеркәсіптік жылыжай кешендерінде де іске асыруға болады.