Оқырмандардың көпшілігі пестицидтердің препараттық түрлері деген не екенін және олардың айырмашылығын жақсы білетінін түсінемін. Бірақ сұрақтарына жауап іздейтіндер үшін сол қысқартулардың түсіндірмесін береміз.
Б - брикеттер, бұл препараттық түр кеміргіштерге қарсы құрғақ жемдерді дайындау үшін пайдаланылады. Әдетте брикеттердің құрамына тағамдық компоненттердің ұсақталған қоспасы (дән қоспасы), әсер етуші зат және толтырғыштар (қатырылған парафин) кіреді.
ВГ, ВРГ - суда еритін түйіршіктер. Суда жақсы еритін түйіршіктер нағыз ерітінді түзеді. Мұндай түрдегі пестицидтер әдетте бүрку үшін пайдаланылады.
ВГР - су-гликоль ерітіндісі. Сумен жақсы сұйылтылады, әуеден бүрку үшін пайдаланылады, бұл ретте жұмыс ерітіндісінің шығыны азаяды. Препараттардың қату температурасы төмен, сақтауда тұрақтылығы жоғары.
ВДГ - суда диспергирленетін түйіршіктер. Шар тәрізді, жіп, пеллет және т.б. түріндегі қатты бөлшектер (ә.е.з. мен түрлі қоспалардың агломераттары). Суда оңай диспергирленіп, суспензия түзеді. МО және УМО әдісімен пайдаланылуы мүмкін. Әмбебап, басқа препараттармен жақсы үйлеседі. Ең перспективалы препараттық түрлердің бірі, СП мен РП-ны ығыстырып келеді. Шаңдамайды, аз тығыздалады, тез суланады, тұрақты суспензиялар береді, сақтауда қасиеттерін өзгертпейді.
Пайдаланғанда алдымен аналық суспензия дайындап, содан кейін бүрку бакына құяды. Дегенмен бүрку техникасының соңғы жетістіктерін ескерсек, бұл енді қажет емес. ВДГ өндірісі - күрделі процесс, жоғары білікті химиктер мен технологтардың қатысуын, заманауи түйіршіктеу жабдығын қажет етеді.
ВДТ - суда диспергирленетін таблеткалар. ВДГ-ның барлық қасиеттеріне ие. Белгілі бір аудан бірлігін өңдеуге препарат шығынын нақтырақ мөлшерлеуге мүмкіндік береді.
ВК, ВРК - суда еритін концентрат. Әсер етуші заттардың судағы жоғары концентрациялы ерітінділері. Сумен сұйылтқаннан кейін бүрку тәсілімен пайдаланылады. Алдын ала аналық ерітінді дайындайды.
ВР - су ерітіндісі. Қолдануға дайын препарат, бүрку үшін пайдаланылады.
ВРКАП - суда еритін капсулалар.
ВРП - суда еритін ұнтақ. Қосымша араластырусыз суда тез еріп, нағыз ерітінді түзеді. Бүрку үшін пайдаланылады, суда еритін пакеттерге оралуы мүмкін.
ВС - су суспензиясы
ВСК - су-суспензиялық концентрат. Тұқымды дәрілеуге арналған су-суспензиялық концентрат - құрамына бір немесе бірнеше әсер етуші зат, бояғыш, жабыстырғыш, сулағыш, арнайы диспергаторлар, сондай-ақ түрлі қосымша заттар кіретін күрделі тұрақты препараттық түр. Сонымен қатар ВСК құрамында препараттың гравитациялық тұрақтылығын қамтамасыз ететін қоюлатқыш міндетті түрде болады. ВСК түріндегі дәрілегіштер теріс температурада (минус 20 ºС-қа дейін) сақталуы үшін оларға антифриз қосады.
ВСР - су-спирт ерітіндісі
ВСХ - ауада кептірілген масса
ВЭ - су эмульсиясы - еріткіште ерітілген әсер етуші заттар тамшыларының судағы дисперсиясы түріндегі гетерогенді жүйе болып табылатын пестицидтердің препараттық түрі.
Г - түйіршіктер. Белгілі бір мөлшердегі түйіршіктер түріндегі, қолдануға дайын шаңдамайтын қатты препараттық түр. Инсектицидтерді, родентицидтерді топыраққа енгізу үшін пайдаланылады. Жоғары ұшқыш және жоғары улы ә.е.з. қоспаларын рецептураға келтіруге жарамды. Вегетациядағы өсімдіктерді өңдеуге ұсынылмайды. Түйіршік түрінде тез әсер ететін ә.е.з. қолдануға болмайды. Өндірісте салыстырмалы түрде қымбат, қолданғанда әр препарат үшін жабдықты дәл калибрлеу қажет. Шаңдамайды, желмен ұшпайды, қолдануда, тасымалдауда және сақтауда ыңғайлы.
ГР - гликоль ерітіндісі. Гликоль ерітіндісі түріндегі препараттар кеміргіштерге қарсы уланған жемдерді дайындауға арналған.
Қолдану тәсілі - жем өніммен (бидаймен, қабығы аршылған сұлымен, туралған картоппен, сәбізбен, қант қызылшасымен немесе алмамен) араластыру, жемді арнайы аппликаторлармен індерге, басқа паналарға, түтіктерге, жем жәшіктеріне салу.
Д - диспенсер, сірә, дайын пестицидті мөлшерлеуге мүмкіндік беретін қандай да бір құрылғы.
Ж - сұйықтық
ККР - коллоидты ерітінді концентраты
КМЭ - микроэмульсия концентраты
КНЭ - наноэмульсия концентраты, мөлшері 10-ның -9 дәрежесінен аспайтын қатты бөлшектер эмульсиясы.
КОЛР - коллоидты ерітінді
КРП - кристалды ұнтақ
КЭ - эмульсия концентраты. Ә.е.з. мен қоспалардың органикалық еріткіштегі ерітіндісі. Сумен сұйылтқаннан кейін пайдаланылады, бүрку үшін тұрақты эмульсиялар береді. Өрт қаупі бар, фитоуытты, мұнай органикалық еріткішінің болуына байланысты басқа препараттық түрлермен салыстырғанда адам үшін уыттырақ.
МБ - жұмсақ брикеттер. Әдетте жұмсақ брикеттердің құрамына ұн, әсер етуші зат, толтырғыштар (қатты және сұйық өсімдік майлары) және қант (5 %) кіреді. Сонымен қатар тартымдылықты арттыру үшін жем өндірушілер ірімшік, ваниль, шоколад иісті түрлі хош иістендіргіштерді және басқа ингредиенттерді қосады.
МГ - микротүйіршіктер.
МД - майлы дисперсия.
МК - май концентраты. Дайын родентицид жемдерін немесе жабындарын дайындауға арналған пестицидтердің препараттық түрі.
МКС - микрокапсулаланған суспензия. Сумен және қоюлатқыштармен араластырылған, құрамында ә.е.з. бар микрокапсулалар (15-20 мкм). Тұрақты суспензиялар алынғанша сумен сұйылтылады. Алу технологиясы күрделі болғандықтан ең қымбат препараттық түрлер. Ә.е.з.-ның ұзақ, бақыланатын бөлінуін және ұзақ биологиялық әсерін қамтамасыз етеді. Ә.е.з.-ның фотолизден, гидролизден, буланудан жоғалуын азайтады. Жылы қанды жануарлар үшін қауіптілігі аз және экологиялық қауіпсіз. Бүрку үшін пайдаланылады.
МКЭ - майлы эмульсия концентраты. Органикалық мұнай еріткіші табиғи немесе жасанды майлармен алмастырылған. Сумен сұйылтқаннан кейін пайдаланылады, бүрку үшін тұрақты эмульсиялар береді. КЭ-мен салыстырғанда ә.е.з.-ның биологиялық әлеуетін жақсырақ пайдаланады, жаңбырға төзімділігі артады, жапырақтарға жабысуы және ену қабілеті жоғарылайды.
ММС - минералды-майлы суспензия
ММЭ - минералды-майлы эмульсия
МС - майлы суспензия
МСК - май-суспензиялық концентрат
МЭ - микроэмульсия. МЭ - мөлдір сұйықтық, сумен сұйылтқанда мөлдір жұмыс ерітіндісі алынады. Еріткішті сумен алмастыру есебінен препараттық түрдің уыттылығы азаяды. Биологиялық белсенділігі артады. Кемшілігі - БАЗ мөлшерінің едәуір көп болуы, бұл құнын арттырады.
П - ұнтақ. Толтырғыштар ретінде тальк, пирофиллит, бор, каолин, гипс, трепел, силикагель және түрлі саздар пайдаланылады. Өсімдіктерге жақсырақ жабысатын пирофиллит пен тальк ең ыңғайлы. Әсер етуші заттың мөлшері оның белсенділігі мен мақсатына байланысты және әдетте 1-10 % құрайды. Әсер етуші заттың мөлшері аз (1,5-2 %) ұнтақтарды жасағанда толтырғыштар мына талаптарға сай болуы тиіс: жақсы ұнтақталуы; сақтауда тығыздалмауы; енгізгенде жақсы шашырауы; сақтау және енгізу кезінде пестицидтің ыдырауын тудырмауы. Толтырғыш пестицидпен әрекеттеспеуі немесе оның химиялық және биологиялық қасиеттерін өзгертпеуі тиіс. Сондықтан, мысалы, фосфорорганикалық инсектицидтердің ұнтақтарын дайындағанда сілтілі толтырғыштарды қолдануға болмайды, өйткені олар пестицидті ыдыратады. Өнімсіз шашырауды және ұсақ бөлшектердің ұшып кетуінен болатын шығынды азайту үшін ұнтақтарға 3-5 % минералды май қосады. Жердегі өңдеулерде ұнтақ бөлшектерінің оңтайлы мөлшері 15-25 мкм, әуеден өңдеулерде - 25-50 мкм.
ПР - жем. Жем - тағаммен немесе басқа тартымды заттармен араластырылған белсенді ингредиент. Жем не зиянкестерді тартады, не зиянкестер оны табатын жерде болады. Зиянкестер құрамында пестицид бар жемді жегеннен кейін өледі. Жем құрамдарының көпшілігінде белсенді ингредиенттің мөлшері едәуір төмен, әдетте 5 %-дан аз. Жемдер ғимараттардың ішінде құмырсқаларды, тарақандарды, шыбындарды, басқа жәндіктер мен кеміргіштерді бақылау үшін пайдаланылады. Ашық ауада олар кейде ұлуларды, жалаңаш ұлуларды және құмырсқалар мен термиттер сияқты жәндіктерді бақылау үшін пайдаланылады. Олардың негізгі қолданылуы - кеміргіштер, басқа сүтқоректілер мен құстар сияқты омыртқалы зиянкестерді бақылау.
ПС - паста. Пасталар мен гельдер негізінен үй жәндіктерімен (құмырсқалар мен тарақандармен) күресу индустриясында пайдаланылады. Олар бүркуге арналған немесе жәндіктер әдетте жасырынатын құрылыс элементтерінің шағын жарықтары мен саңылауларының ішіне шарик немесе нүкте түрінде салынады. Пасталар мен гельдерді жағу үшін екі негізгі түрі пайдаланылады - шприцтер және жем тапаншалары. Аппликатор жемді құрылғының ұшынан итеріп шығарады.
ПТП - қабықша түзетін аққыш паста
Р - ерітінді. Ерітінді - ерітілген сұйықтықтардан тұратын субстанция. Ерітінді компоненттері механикалық түрде бөлінбейді.
РК - еритін концентрат
РП - еритін ұнтақ. Еритін ұнтақ - суда ерітуге арналған ұнтақ болып табылатын пестицидтің препараттық түрі. Препараттық түр заттардың біртекті қоспасы болып табылады. Осы препараттық түрдегі препараттар суда ерігеннен кейін кейбір ерімейтін инертті ингредиенттерді қамтуы мүмкін.
СК - суспензиялық концентрат. Қатты бөлшектердің су ортасындағы тұрақты дисперсиясы, бөлшектердің мөлшері 3-5 мкм. Сумен сұйылтқанда тез әрі сапалы диспергирленіп, тұрақты суспензиялар түзеді. МО және УМО әдісімен қолданылуы мүмкін. Бөлшектердің дисперстілік дәрежесі жоғары болғандықтан препараттар жоғары тиімді. СК - күрделі препараттық түр, СК негізіндегі препараттарды әзірлеу үшін заманауи талдау аспаптары мен жоғары технологиялы жабдық пайдаланылады. СК-да пайдалану кемшіліктері жоқ: шаңдау, кесектену, тығыздалу, нашар диспергирлену. Құрамында жабыстырғыштар, қабықша түзгіштер бар, бұл беттердің біркелкі жабылуын және қабықшаның жаңбырға, шашылуға төзімділігін қамтамасыз етеді. Физика-химиялық сипаттамалары әр түрлі ә.е.з.-ды рецептураға келтіруге мүмкіндік береді. Бұл ретте сұйық ә.е.з. мен олардың қоспалары үшін жарамайды. Дәл осындай қасиеттерге КС - суспензия концентраты, ВКС - су суспензиясы концентраты және СК-М - майлы суспензиялық концентрат ие, тек бұл жағдайда толтырғыш - май (судың орнына).
СП - суланатын ұнтақ. Ә.е.з.-ның жұқа ұнтақталған ұнтағының бейтарап толтырғышпен және қоспалармен қоспасы, бөлшектердің мөлшері 3 мкм. Сумен сұйылтқанда бүркуге арналған тұрақты суспензиялар береді.
СТС - құрғақ аққыш суспензия, ВДГ-мен бірдей.
СХП - құрғақ ұнтақ
СЭ - суспензиялық эмульсия. Ақ немесе сарғыш мөлдір емес сұйықтық: бір заттың қатты бөлшектері мен сұйықтықтағы тамшылардың (майдағы ә.е.з.) басқа заттың судағы тұрақты дисперсиясы. Сумен сұйылтқаннан кейін бүрку үшін пайдаланылады. СЭ СК мен ЭМВ қасиеттерін біріктіреді: физика-химиялық табиғаты әр түрлі заттардың қоспалары үшін әзірленеді. СЭ-ні әзірлеу күрделі, бірақ шығынды өтейді, өйткені басқа препараттық түрде тұрақсыз болатын қоспалы препаратты алуға мүмкіндік береді. СК алуға арналған жабдық (моншақ диірмендер) және ЭМВ алуға арналған жабдық (гомогенизаторлар) пайдаланылады.
ТАБ - таблеткалар. Препараттың құрғақ құрамдас бөлігі таблеткаларға престелген пестицидтердің препараттық түрі.
ТБ - қатты брикеттер - пестицидтердің препараттық түрі, зиянкестер жеуге арналған тағамдық жем.
ТКС - суспензияның аққыш концентраты
ТПС - аққыш паста - сұйық қаймақ тәрізді масса түріндегі коллоидты ерітінді болып табылатын пестицидтердің препараттық түрі.
ТС - аққыш суспензия
ЭМВ - май-су эмульсиясы. Гетерогенді жүйе, еріткіште ерітілген ә.е.з. тамшыларының судағы дисперсиясы. Шебер таңдалған ингредиенттердің арқасында тұрақты, жақсы сақталады және тасымалданады, пайдалануға ыңғайлы. Улы еріткіштің көп бөлігін сумен алмастыру жалпы уыттылықты, соның ішінде өсімдіктер үшін де, биологиялық белсенділікті азайтпай төмендетеді. Құрамы күрделі, заманауи жабдық (лазерлік анализатор) пайдаланылады. Төмен температурада сақталмайды.
