Мақта (лат. Gossypium) - Азияның, Американың, Африканың және Аустралияның тропикалық және субтропикалық аудандарынан шыққан, 50-ден астам ағаштекті және шөптесін, көпжылдық, екіжылдық және біржылдық өсімдік түрін қамтитын гүлкекіре тұқымдасының (Malvaceae) туысы. Мәдени түрлері бүкіл әлемде иірілетін өсімдік ретінде өнеркәсіптік ауқымда өсіріледі. Тоқыма өнеркәсібі үшін өсімдік талшығының - мақтаның көзі болып табылады.

Мақта зиянкестері мен аурулары: өзекті ақпарат

Мақта - әсіресе климаты жылы елдердегі негізгі ауыл шаруашылығы дақылдарының бірі. Оның өнімділігі мен сапасы айтарлықтай экономикалық залал келтіретін зиянкестер мен аурулармен күреске тікелей байланысты.

Мақтаның негізгі зиянкестері:

1. Мақта бізтұмсығы (Anthonomus grandis)

Мақтаның ең қауіпті зиянкестерінің бірі. Отаны - Орталық Америка, ол жерден АҚШ-қа, Мексикаға және басқа өңірлерге таралған.

  • Ересек қоңыздар бүршіктер мен қауашақтарды зақымдайды.

  • Аналықтары жұмыртқаларын қауашақтардың ішіне салады; дернәсілдері ішіндегісін жеп қояды.

  • Маусым ішінде 5 ұрпаққа дейін дамиды.

  • Өнімділік 50-70 %-ға дейін төмендеуі мүмкін.

✅ Гаучо
Әсер етуші зат: Имидаклоприд 700 г/кг.
Жанасу және жүйелі әсерлі дәрілегіш. Арпа, картоп, қант қызылшасы, бидай және күнбағыс тұқымдарын зиянкестердің кең ауқымына қарсы себу алдында өңдеу үшін қолданылады.
⤍ Сайттан қарау ⤌

✅ Фастак
Әсер етуші зат: Альфа-циперметрин - 100 г/л.
Бұл - тиімділігі уақытпен және Қазақстан егіншілерімен тексерілген препарат. Синтетикалық пиретроидтар тобындағы жоғары тиімді инсектицид, жанасу-ішек әсерімен және төмен қолдану нормаларымен сипатталады, бұл шығынды үнемдеуге мүмкіндік береді.
⤍ Сайттан қарау ⤌

2. Үлкен мақта бітесі (Aphis gossypii)

Мақта егілетін барлық өңірлерде таралған.

  • Өсімдік қалдықтарында жұмыртқа фазасында қыстайды.

  • Көктемде арамшөптерде дамиды, содан кейін мақтаға ауысады.

  • Жылына 15 ұрпаққа дейін береді.

  • Өсімдіктерді әлсіретеді, өнімділікті төмендетеді, вирустық ауруларды таратады.

✅ Конфидор К.С
Әсер етуші зат: Имидаклоприд - 200 г/л.
Сорғыш және кеміргіш зиянкестерге қарсы хлорникотинилдер класының жанасу-ішек әсерлі жүйелі инсектициді. Бұл колорадо қоңызынан, бітеден және кенелерден басқа зиянкестерден қорғауға арналған жаңа буын тиімді препараты.
⤍ Сайттан қарау ⤌

3. Мақта көбелегі (Helicoverpa armigera)

Жапырақ кеміретін қауіпті зиянкес.

  • Жұлдыз құрттары бүршіктерді, гүлдерді, қауашақтарды зақымдайды.

  • Аналықтары 3000 жұмыртқаға дейін салады.

  • Қазақстанда жылына 2-3 ұрпақ дамиды.

  • Соңғы жылдары климаттың өзгеруіне байланысты көбелек саны артып келеді.

✅ Кораген ТМ
Әсер етуші зат: Хлорантранилипрол - 200 г/л.
Зиянкестердің кең ауқымына (жеміс жегілер, күйелер, жапырақ ширатқылар, колорадо қоңызы, калифорния қалқаншасы) қарсы жоғары тиімділікке ие. Препарат жылдам, тұрақты және ұзақ әсер етеді.
⤍ Сайттан қарау ⤌

4. Жасыл соқыр қандала (Creontiades dilutus)

Сорғыш зиянкес, жас өркендердің шырынымен қоректенеді.

  • Өсімдік жасушаларын өлтіретін улы сілекей бөледі.

  • Жапырақтар мен гүлдерді зақымдайды.

  • Жаппай көбейгенде бүршіктердің түсуіне әкеледі.

    ✅ Мовенто энерджи
    Әсер етуші зат: Имидаклоприд - 120 г/л.
    Кең ауқымды әсер ететін құрама инсектицид, жеміс және көкөніс дақылдарындағы қатты қанаттылармен, қабыршақ қанаттылармен, теңқанаттылармен, трипстермен, жартылай қатты қанаттылармен күресте тиімді.
    ⤍ Сайттан қарау ⤌

    5. Өрмекші кене (Tetranychus turkestani)

    • Түскен жапырақтарда және топырақта қыстайды.

    • Ыстық құрғақ ауа райында ең қатты көбейеді.

    • Ерте қоныстанғанда өнімділікті 60 %-ға дейін төмендетеді.

    • Маусымына 15 ұрпаққа дейін береді.

    ✅ Вертимекпрофи
    Әсер етуші зат: Абамектин - 18 г/л.
    Инсектоакарицид мақтаны өрмекші кенелерден қорғау үшін қолданылады, миналаушы қабыршақ қанаттыларға, қосқанатты жәндіктерге және өрмекші кенелерге қарсы трансламинарлық әсер етеді.
    ⤍ Сайттан қарау ⤌

    6. Темекі трипсі (Thrips tabaci)

    • Мақта өсірілетін барлық аудандарда таралған.

    • Жапырақ шырынымен қоректеніп, олардың бүктелуі мен қоңырлануын тудырады.

    • Маусым ішінде 10 ұрпаққа дейін дамиды.

    ✅ Авант
    Әсер етуші зат: Индоксакарб - 150 г/л.
    Мақта көбелегіне, карадринаға қарсы жоғары тиімділік көрсетеді. Қазақстанда Авант мақтаны ғана емес, алманы, жүзімді, алмұртты, шабдалыны, өрікті, қырыққабатты, қызанақты, баклажанды, бұрышты, қиярды, кәдіні, қауынды, салатты, жоңышқаны, жүгеріні қорғау үшін де қолданылады. Әсер ету механизмі: Авант оксадиазиндер класына жатады.
    ⤍ Сайттан қарау ⤌

    Қазақстанда мыналардың маңызы зор: мақта көбелегі, өрмекші кене, бітелер мен трипстер.

    Мақта аурулары

    1. Альтернариоз (Alternaria spp.)

    • Жапырақтардың дақтануын, тұқымның өнгіштігін жоғалтуын тудырады.

    • Өсімдік қалдықтарымен таралады.

    2. Антракноз (Colletotrichum gossypii)

    • Жапырақтарды, сабақтарды және қауашақтарды зақымдайды.

    • Талшық пен тұқымның шіруіне әкеледі.

    3. Тамыр шірігі (Rhizoctonia solani, Fusarium spp.)

    • Жоғары ылғалдылықта және топырақ тым тығыздалғанда дамиды.

    • Өскіндердің шіруін және жас өсімдіктердің өлуін тудырады.

    4. Гоммоз (Xanthomonas malvacearum)

    • Бактериялық ауру, майлы дақтар түрінде білінеді.

    • Қатты зақымданғанда өнім 60 %-ға дейін және одан да көп төмендеуі мүмкін.

    5. Фузариоз (Fusarium spp.)

    • Түтік жүйесін, қауашақтар мен талшықты зақымдайды.

    • Әсіресе ылғалды ауа райында талшық сапасын төмендетеді.

    6. Фитофтороз (Phytophthora parasitica)

    • Жапырақтар мен сабақтардың шіруін тудырады.

    • Ылғалды жағдайда тез таралады.

    7. Ақ шірік (Sclerotinia sclerotiorum)

    • Инфекция көзі - залалданған топырақ.

    • Өнімді 10-60 %-ға төмендетеді.

    8. Вертициллездік солу (Verticillium dahliae)

    • Мақтаның ең зиянды ауруларының бірі.

    • Топырақта 10 жылға дейін сақталады.

    • Өнім шығыны 60 %-дан асуы мүмкін.

    Қазақстанда ең көп зиян келтіретіндер: вертициллездік солу, тамыр шірігі және гоммоз.

    Күрес шаралары:

    Агротехникалық

    • Зақымданбайтын дақылдармен (жүгері, жоңышқа, күріш) ауыспалы егіс.

    • Өсімдік қалдықтарын жою, терең жырту.

    • Сау тұқымды пайдалану.

    • Топырақ қабыршағын уақтылы қопсыту.

    Биологиялық

    • Энтомофагтарды (трихограмма, алтынкөз, ханқыздар) пайдалану.

    • Bacillus thuringiensis, Beauveria bassiana негізіндегі биопрепараттарды қолдану.

    Химиялық

    • Заманауи инсектицидтер: ұсынылатын препараттар жоғарыда.

    • Көбелекке, кенеге, бітелер мен трипстерге қарсы өңдеулер фитосанитариялық мониторинг нәтижелері бойынша жүргізіледі.
    • Аурулардың алдын алу үшін - тұқымды фунгицидтермен (ТМТД, Максим, Витарос) дәрілеу.