Ресей-беларусь эксперименті қатысушылары ерекше өнім жинады: қызанақ тұқымдары алдымен орбитаға жіберіліп, онда жоғары радиация мен салмақсыздық әсеріне ұшырады, ал қайтып оралғаннан кейін кәдімгі жылыжайларға отырғызылды.
Алғашқы бақылаулар қызықты болды - кейбір «ғарыштық» өсімдіктер бақылау өсімдіктерінен тезірек дамып, көбірек жеміс берді. Эксперимент алаңдарының бірі беларусьтің Ивье қаласындағы гимназия болды. Оқушылар қызанақтың екі тобын бір мезгілде өсіріп, барлық кезеңде - алғашқы өскіндер пайда болғаннан бастап өнім жинағанға дейін - айырмашылықтарды тіркеп отырды
Тұқымдардың саяхаты 2025 жылғы тамызда-ақ басталды. Оларды Байқоңырдан ұшырылған «Бион-М» № 2 ресейлік биосеріктігіне орналастырды. Аппарат шамамен бір ай бойы биіктігі шамамен 370-380 шақырым полярлық орбитада болды.
Жағдайлар Халықаралық ғарыш станциясындағы эксперименттерге үйреншікті жағдайлардан айтарлықтай ерекшеленді. Миссия кезінде биологиялық үлгілер жоба ұйымдастырушыларының айтуынша ХҒС-та шамамен үш жыл болумен салыстыруға болатын радиация дозасын алды.
Оның үстіне қызанақ ғарыштық биологиялық зертхананың шағын ғана бөлігі болды. Өсімдік тұқымдарымен бірге орбитаға 75 тышқан, шамамен 1,5 мың дрозофила, микроорганизмдер, саңырауқұлақтар мен құмырсқалар жіберілді. Зерттеушілерді тірі жүйелердің салмақсыздық пен жоғары радиациялық жүктеменің үйлесіміне қалай әрекет ететіні қызықтырды.
Серік қайтып оралғаннан кейін қызанақ тұқымдарының бір бөлігін Ресей мен Беларусьтің мектеп командалары алды. Экспериментке Ивье, Мәскеу, Минусинск, Брест ауданы және Владивостоктың балалары қатысты.
Беларусь жылыжайында салыстыру үшін тәжірибелік және бақылау өсімдіктерінің бірдей санын - 30 бұтадан отырғызды. Оларды бірдей күтті: суарды, тыңайтты, отады және байлады.
Айырмашылық жемістер піскенге дейін-ақ байқалды. Оқушылардың бақылауынша, ғарыштық ұшудан өткен тұқымдар тезірек өніп, өнгіштігі жоғарырақ болды. Кейін өсімдіктер қалыңырақ әрі жайқалып өскен көрінді.
Бірақ ең қызығы өнім жинағаннан кейін анықталды. Жоба қатысушыларының хабарлауынша, «ғарыштық» топ көбірек қызанақ берді, ал жемістердің өзі орта есеппен ірірек әрі ауырырақ болды.
Жобаға қатысқан басқа кейбір командалар да ұқсас алдын ала нәтижелер алды. Бұл экспериментті әрі қарай талдау үшін ерекше қызықты етеді: ғалымдар айырмашылықтар шынымен тұқымдардың орбитада болуымен байланысты ма және мұндай әсер қаншалықты тұрақты екенін анықтауы тиіс.
Әзірге ғарыштық радиация өсімдіктерді автоматты түрде өнімдірек етеді деген қорытынды жасауға болмайды. Жұмыс бақылау тобымен жүргізілді, алайда түпкі нәтижелерді әлі егжей-тегжейлі өңдеу керек. РҒА Медициналық-биологиялық мәселелер институтының қатысуымен ғылыми есеп дайындалуда.
Эксперимент ерекше жалғасын да табуы мүмкін. Талқыланып жатқан идеялардың ішінде - өсімдіктер Марс реголитіне ұқсайтын топырақта дами ала ма, соны тексеру.
Осылайша, мектеп жылыжайы Байқоңырда басталып, Жерден жүздеген шақырым биіктікте жалғасқан саяхаттың соңғы кезеңі болды. Алғашқы нәтижелер көрсеткендей: тұқымдар ғарыштағы бір айды сәтті өткерді - ал жекелеген көрсеткіштер бойынша олардың ұрпақтары Жерден ешқашан шықпаған өсімдіктерден де озып кетті.
